Reisverslag tournee Praag 2011

Al tijdens onze orkestreis naar het Franse Angers in 2008 vroegen we aan Klaas Touwen, directeur van IC-productions, toen en ook nu weer de organisator van onze reis (vervoer, hotel, concertlocaties, excursies, publiciteit) wat onze volgende bestemming zou moeten of kunnen zijn.

Klaas hoefde geen seconde na te denken: ‘Praag’: Een relatief goedkope Europese hoofdstad, heel veel te zien, prachtige concertlocaties en bovenal een muziekminnend publiek.
Hij heeft helemaal gelijk!

“We nemen de telefoon niet meer aan, openen geen mail meer; we kunnen geen afzeggingen meer aan”, zeiden Frank, Maria en ik een week tevoren tegen elkaar. Bij een groot gezelschap zijn meerdere afzeggingen normaal en de redenen waren helaas allemaal zeer legitiem.
Drie (!) dagen voor vertrek werd nog een gastspeler gevonden.
Uiteindelijk vertrokken we op zondag 7 augustus met onze dirigent, zijn vriendin, vioolsoliste Hadewijch Hofland, 34 eigen orkestleden en 25 gastspelers.
In de bus (met aanhanger) werden diverse Dvd’s van het SOH getoond. Leuk om alles nog eens terug te zien en te horen.
Verblijf in Beroun, een stadje op 27 km van Praag. Met een eigen bus, die de hele week tot onze beschikking was, geen bezwaar. Het drie sterren hotel – met kamers van verschillende kwaliteit – was prettig en op zondagavond werden we ontvangen door Klaas Touwen, die de hele week bij ons bleef.
Een kleine 10 minuten lopen van het hotel bevond zich de geschikte repetitieruimte; de bus transporteerde de instrumenten van en naar de uiteen liggende concertlocaties. De poging van chauffeur Simon om ons maximaal ter wille te zijn vanwege gesleep met de pauken, vijf contrabassen, zeven celli, het podium en nog wat kleinere spullen, resulteerde in… een bekeuring wegens fout parkeren. Hebben we met z’n allen betaald in een extra ruime fooi.

Programma

Bruch Zweedse Dansen
Vaughan Williams The lark ascending, viool met orkest
soliste: Hadewijch Hofland
Dvorak 9de Symfonie “Aus der Neuen Welt”

De organisatie van de muziekstukken was intelligent in elkaar gezet: Bruch en Vaughan Williams speelden we al op onze voorjaarsconcerten en Dvorak zullen we op onze najaarsconcerten uitvoeren. Anders was het onmogelijk om in vijf weliswaar lange repetities alles in te studeren. Het was nu al aanpoten om Dvorak onder de knie te krijgen, maar wat een heerlijke meeslepende muziek! Bij deel II, het Largo – in Des groot, vijf mollen en daardoor geen boventonen – moeten de zakdoeken beslist gereed gehouden worden, zo’n prachtige, treurige melodie en dan weer die wisseling van harmonieën…

De concertlocaties
Woensdagmiddag vertrokken we voor een concert in de Colonnade (zuilengang) in Marianske Lazne(het voormalige Mariënbad). Onderweg aangehouden door de politie: er klopte iets niet met de tol. Simon belde met zijn werkgever in Maastricht en betaalde tenslotte zuchtend … weer een bekeuring. Oponthoud meer dan een half uur.’

reisverslagpraag1
Concert in Mariënbad
Mariënbad ligt in een dal tussen beboste groene heuvels vlak tegen de Duitse grens. Gesticht in 1818 als kuuroord. Strauss, Chopin, Goethe, maar ook Edison, Mark Twain en vele anderen zochten er heil bij de geneeskrachtige bronnen. Er ontspringen er meer dan honderd in de omgeving. De Spa City werd weliswaar niet verwoest in W.O. I en II, maar er was in de loop der jaren ook niet veel geïnvesteerd. Pas na de val van de Muur werden de vervallen hotels gerestaureerd en het stadje goeddeels in pracht en praal hersteld. Marianske Lazne hoort nu tot een van de mooiste badplaatsen, waarbij de barokke Colonnade met zingende fontein ongetwijfeld een van de highlights is. Je waant je honderd jaar terug.
Er waren genoeg luisteraars in de zuilengang.
Toegegeven: het podium was klein, het was die dag maar 14 graden en winderig. Vanwege de kou kon de althobo maar niet op stemming komen. Minuten leek het te duren eer onze hoboïste met bewonderenswaardige zelfbeheersing en geduld het instrument verwarmde. Mij brak het zweet uit, had ik het tenminste eventjes warm. Oef, wat werden de vingers en lippen wit.
Vanwege de concertplek in de Colonnade leek het voor ons of het geluid eigenaardig vervormde, volgens toehoorders viel dat alleszins mee.

Donderdag vond ons tweede concert plaats in de Spiegelzaal van Slot Dobris, voorafgegaan door een excursie door het slot en de Franse en Engelse tuin. Alles schitterend onderhouden.
De Spiegelzaal is intiem van afmeting, langs de wanden grote spiegels in zilveren lijsten met kandelabers, kristallen kroonluchters aan het plafond. Schilderijen, openslaande ramen tot op de grond, kleine gouden stoeltjes met rood fluwelen zitting, beige tapijt met rode omranding in bloempatroon. Alles weelderig en luxueus. Ruim voldoende toehoorders.
Het weer was aanzienlijk beter dan woensdag, er stonden ramen open. Het schemerde al buiten toen Hadewijch haar leeuwerik met ijle vioolklanken zingend en tjilpend omhoog liet stijgen. Buiten kreeg een levend vogeltje haar spel in de gaten en samen dolden zij enige tijd met zachte klanken door de lucht. We hielden onze adem in, zo teer, zo verstild.

reisverslagpraag2
Concert in Slot Dobris
Vrijdag speelden we ons derde en laatste concert in het centrum van Praag in de lichte St. Salvatorkerk. Hoewel de kerk enigszins overakoestisch was bij de Generale, was het eindresultaat prachtig, want de kerk zat werkelijk bomvol! Achterin stond men zelfs, tja, dat krijg je, als het wereldberoemde symfonieorkest uit Haarlem een echt goede prestatie neerzet.
Hier kwam de leeuwerik bijzonder goed tot zijn recht, hij kon tot heel hoog stijgen en weer dalen, wondermooi gespeeld door onze soliste in een lief rood jurkje met wapperende, doorzichtige mouwen.

Na de pauze nam zij, zoals steeds, de plaats van de concertmeester in. Haar muzikale leiding was tot achterin bij de tweede violen te voelen.

Inderdaad, Klaas Touwen had niets teveel gezegd over de locaties!

De excursies
Maandagmiddag met de bus naar Praag voor een rondwandeling onder leiding van een Nederlandssprekende gids door de hooggelegen Praagse burcht. Interessant, veel te zien. Schitterend uitzicht over de Moldau. Daar werd ons gewezen waar de Chechuvbrug is,- de plek, die elke toerist, die met een tourbus reist, moet weten. De enige plaats waar een bus mag komen en het is er dan ook een drukte van belang. Vanaf de Karelsbrug kon ieder zijns/haars weegs

reisverslagpraag3
Concert in St Salvatorkerk

gaan. Met enkele orkestleden kwam ik terecht in het beroemde Café Silva, waar kunstenaars en artiesten samenkomen, waar Vaclav Havel zijn vrouw ontmoette en waar Bill Clinton saxofoon gespeeld zou hebben. Maar dat laatste is apocrief. Vooraf stel je je een bruin café voor met ‘keukenstoelen’, zand op de vloer, zwart-wit foto’s, oude muziekinstrumenten aan de muur. Het bleek een soort tearoom met airconditioning, gehuisvest in een vijfsterren hotel met uitzicht over de Moldau, makkelijke stoelen, voortreffelijk eten en een pianist aan de vleugel. ’s Avonds dwaalden we nog over het verlichtte Staromestke namesti: het grote “Efteling”-plein waar we bepaald niet de enigen waren, die in de schemering het astronomisch uurwerk kwamen bekijken.
De volgende dag varen over de Moldau met warme lunch aan boord. Vanaf het water is Praag ook werkelijk heel fascinerend en fotogeniek. Varend belden we met onze jarige penningmeester, die 65 jaar werd en we zongen hem toe door de telefoon.
Al met al leuke indrukken van Praag.
Vrijdagochtend was ter vrije invulling: je kon weer naar Praag of zwemmen bij het hotel, er werd kamermuziek gehoord, de feestavond werd voorbereid of er werd geluierd.

De wasknijpers
Behalve van een maximale orkestprestatie houd ik ook van een maximale orkestpresentatie. Ben ik al veel mee geplaagd, maar we zijn op de goede weg: er zijn geen witte sokken meer te bekennen tijdens de concerten. Daarom had ik bedacht om voor het optreden in de Colonnade (half buiten, misschien winderig) tweehonderd houten wasknijpers zwart te lakken vanwege de uniformiteit. Ondergedompeld in een verfbadje, pikten ze nog zes weken na en moesten dagelijks gekeerd worden. Volkomen waanzinnig! De penningmeester is er zowat in gebleven van de lach toen hij het hoorde, temeer toen hij kort daarop bij IKEA spotgoedkope heel donkergrijze plastic knijpers vond. Hij kocht een pakje, pakte het in en gaf mij dat om in de bus open te maken na de Duitse grens.
Eenmaal in Mariënbad met inderdaad wind, was de doos met knijpers wel op het podium, maar niemand kon hem vinden…Stom.
Ik zou in staat geweest zijn om ze binnen in de Spiegelzaal alsnog uit te delen! Vanwege al het werk.

Nachtmerrie
De nachtmerrie van elke reiscommissie is als er een solistische speler uitvalt. Het is ons overkomen. Eén van de hoornisten werd teruggeroepen, haar vader was overleden. Heel verdrietig voor haar, lastig voor de drie overgebleven hoorns. Zij verdeelden de noten zo goed mogelijk.
Maar het SOH zette zijn joker in!
Klaas Touwen ging in Praag op zoek naar een beroepshoornist. Het leek goed uit te komen, dat er juist een hoornfestival aan de gang was. Maar die hadden allemaal wat anders te doen. Klaas vond ene Viktor, die boven op zijn dak aan het werk was, maar daar prompt vanaf kwam, zijn hoorn mee griste, in de auto sprong en net op tijd was voor de Generale in de Spiegelzaal. Zo zat daar een jonge, nogal gezette, bezwete beroeps met verward haar op zo’n klein gouden stoeltje met rood fluwelen zitting in een short en met blote voeten in slippers. Of Klaas’ zijn Tsjechisch is niet zo goed òf Viktor’s Engels niet. In elk geval moest Viktor even op en neer naar huis om zich alsnog te verkleden voor het concert. Precies op tijd was hij onherkenbaar en onberispelijk terug. In smoking. Ik dacht werkelijk dat er wéér iemand anders was, maar we herkenden hem aan zijn prachtige hoornspel; zo zacht! Hij is dan ook hoornist in de Praagse Staatsopera.

Onze dirigent
Prachtige concertlocaties, prima reisleiding, interessante excursies… toch is voor het welslagen van een concertreis de rol van de dirigent van het allergrootste belang. Ik verzamelde een aantal van zijn uitspraken.

  • ** “Het leven van een dirigent bestaat uit kleine en grote teleurstellingen en grote en kleine avonturen. Zelf invullen”.
  • ** Tegen de klarinettiste: “We kunnen samen mooie dingen doen… eh, in muzikaal opzicht”.
  • ** “Wat vervelend toch dat die steeds langs gierende ambulances niet behoorlijk gestemd hebben”.
  • ** “Tweede violen: het gaat om horizontaal spel, niet verticaal” (kleine armbeweging).
  • ** “Volg het muziekpatroon”.
  • ** (het was moeilijk om een goede opstelling te vinden op het podium van de St. Salvatorkerk) “Ik verruil de Weense opstelling voor de Praagse”.
  • ** De bloemencommissie had een prachtig boeket van kunst(!)bloemen samengesteld, dat na elk concert weer ingenomen werd. Echte bloemen waren gewoon te ingewikkeld. Nick krijgt zijn boeket overhandigd, steekt zijn neus er diep in om te kunnen genieten en zet enorme ogen op, zo overweldigd is hij door de geur.

De feestavond
De reiscommissie had een talentenjacht uitgeschreven. Met een jury, bestaande uit Bianca, Klaas, Hadewijch en Tom als voorzitter. Tom opende met de tekst, dat wij alleen de finale te horen zouden krijgen en dat er in de voorronde van de elf gegadigden (ha, ha) nog maar twee finalisten overgebleven waren: de “Meisjes van kamer 311 en 312” en het bestuur.
De “Meisjes” hadden er echt alles aan gedaan: verkleed, visagie, noten uitgeschreven, die gespeeld werden door een beroepsvioliste. Saxofoon van Jan erbij. Het leidmotief van hun lied was het voorstel om bij de concerten voortaan in het wit op te treden met… zwarte sokken.
De andere finalist, het bestuur, zag hun optreden met lede ogen aan. We hadden wel een goede tekst, maar niet meer gerepeteerd. We maakten van de nood een deugd door vooraf te vertellen, dat wij in de voorronde een clip hadden ingestudeerd met exotische sexy glitterkostuums, een uitgekiende belichting met laserstralen, opgeluisterd met verfijnde danspasjes, waar vooral een glansrol was weggelegd voor Hittjo, maar dat de jury dat buiten mededinging meende te moeten houden. Inmiddels had Gerard zijn bas uitgepakt en kregen wij totaal onverwacht een combo van sax en bas erbij. De stemming zat er toen al behoorlijk in en luidruchtig zwierend zong iedereen uit volle borst het refrein mee…
De uitslag was de jury zwaar gevallen volgens Tom en besloten werd tot een gedeelde eerste plaats met de bijbehorende alcoholica als prijs.
Vervolgens een rondje van het bestuur.
Lidwien hield een geestige toespraak om iedereen te bedanken en te gedenken met kado’s. Het bestuur bedankte de leden van de reiscommissie. Maria, die o.a. de ‘klachtencommissie’ deed (bijna niets te doen), werd door de voorzitter een sierraad van onze vereniging genoemd en ontving dan ook een sierraad. Frank ‘van de grote lijnen’ en steeds weer, als ik hem sprak, bezet van de Joodse begraafplaats, kreeg het boek van Umberto Eco: ‘De begraafplaats van Praag‘.
Ons salonorkest maakte zich intussen gereed en speelde er vrolijk op los. Vervolgens ontstond er nog spontaan een jazzcombo met sax, bas, piano en trompet. Er werd gedanst.

Samenvatting
De muziek speelt nog steeds door mijn hoofd, de linkerhand speelt loopjes in de lucht, de rechter strijkt…
Terugkijkend op een week vol indrukken en belevenissen, denk ik persoonlijk, dat de reis beter een dag langer had kunnen duren. Dan konden de repetities in een iets rustiger en minder geforceerd tempo gehouden worden.
Heel veel werk is verzet door de dirigent, soliste, bestuur, reiscommissie, orkestbeheerders, bibliothecaris, programmacommissie, transportcommissie, bloemencommissie, makers van de Reisgids, Klaas Touwen.
Grote dank gaat uit naar onze gastspelers. Wat zou een orkest zijn zonder jullie om alle ontbrekende nootjes te spelen?
Het bestuur organiseert zo een reis o.a. om de cohesie tussen de orkestleden te bevorderen. Dat is helemaal gelukt, de sfeer was geweldig.
Het was een fantastische week!

Haarlem, 20 augustus 2011

Fransje Smit-Scalongne
voorzitter Symfonie Orkest ‘Haerlem’