Reisverslag tournee Wenen en Salzburg 2014

tourneeboek2014In 2013 bestond het Symfonieorkest Haerlem 75 jaar. We vierden dit jubileum in oktober en november van dat jaar en zetten de viering voort met een concertreis in de zomer van 2014. Al bijna drie jaar stond vast, dat we in 2014 zouden gaan spelen in de kapel van Slot Schönbrunn en in de Hofburgkapelle, de thuislocatie van de Wiener Sängerknaben. Het zou uiteindelijk toch nog een beetje anders worden. De afstand Haarlem – Wenen is te groot om in één dag met de bus te bereiken. Vandaar twee overnachtingen in Salzburg op de heenweg en één overnachting in Erlangen (Duitsland) op de terugweg. Hotels midden in de stad hebben meestal een slechte prijs-kwaliteit verhouding, dus de formule was ook voor deze tournee weer: ongeveer 25 à 30 km verwijderd van het centrum in een lieflijk hotel en dan met onze luxe touringcar met aanhanger er naar toe.

Elke reiscommissie mag zich gelukkig prijzen als tweederde van de eigen orkestleden zich inschrijft. Voor deze reis had 89% zich opgegeven en uiteindelijk ging 81% mee. Totaal 55 deelnemers waarvan 14 gastspelers en de 19-jarige cellosoliste Emma Kroon. Het feit dat we drie nogal uiteenliggende steden bezochten betekende dat we toch wel veel in de bus hebben gezeten en weinig liepen. Het was ronduit warm; dat betekende dikke voeten/enkels voor velen.

De reiscommissie, bestaande uit Maria Wolff, voorzitter, Fransje Smit, lid reiscommissie en Peter Barnhoorn, penningmeester, liet zich ook ditmaal weer bijstaan door IC-productions in de persoon van de heer Klaas Touwen.

Repertoire

Mendelssohn
– Märchen von der schönen Melusine, opus 32
Saint-Saëns
– Celloconcert no. 1, opus 33
Mendelssohn
– Symfonie nr. 4, opus 90 ‘Italiaanse’

Hotels

– “Gasthof Römischer Keller” in Kuchl bij Salzburg. Groot chalet, overstekend houten dak, geraniums onder elk raam. De bierdrinkende eigenaar in Lederhosen. Komt regelrecht uit de vakantiefolder. Maar… geen wifi! Anno 2014! Ernaast de repetitieruimte met uitzicht op de kerk met bijzondere begraafplaats. Alle avonden verlicht met rode waxinelichtjes en kaarsen. Op veel graven verse bloemen. Een minpuntje was dat de kerkklok elk kwartier sloeg, behalve een paar uur in de nacht. Om 06.00 uur alweer present.

– “Hotel Wienerwaldhof” in Tullnerbach bij Wenen. Gelegen op een heuvel aan het eind van een dal, omhoog over een doodlopende weg. Wow!… ook helemaal uit de folder. Schitterend weids uitzicht, paarden in de wei. Doodstil. Volgens chauffeur Paul was de bouw van de kerk al aanbesteed! Het oudere echtpaar, dat het hotel runt, stond klaar om ons te ontvangen met tafels in de open lucht, voorzien van glazen champagne.

– “Quality Hotel” in Erlangen. Prima hotel voor een nacht.

Repetitielocaties

** De repetitielocatie in Kuchl, waar we logeerden vlakbij Salzburg, was zeer geschikt. We oefenden daar twee volle dagen. Een vreemde gewaarwording: zeer druk bezig met de noten, het ritme en de zuiverheid, het niveau van het orkest vliegt omhoog, je krijgt tijd om te horen wat de andere groepen spelen, intense aandacht voor de dirigent en diens baton. Het moment dat je tóch nog even naar buiten kijkt, zie je ineens … de Alpen!

** In de buurt van Wenen repeteerden we ook nog een keer, maar dat ging even wat minder vlot. Een regiefoutje: de eigenaresse van het hotel waar we logeerden, had de locatie bedacht en IC-productions had daarop vertrouwd. We zouden daar in een klein kerkje repeteren, ongeveer 10 minuten rijden met de bus. Klaas en Nick gingen alvast vooruit. Eerst bleek de Pfarrer nog te slapen; toen hij eenmaal wakker was dacht hij dat we op een andere dag zouden komen en vervolgens bleek het kerkje ongeveer vijftig procent te klein voor ons gezelschap. De bus met spelers en instrumenten in de aanhangwagen was echter al onderweg. Chauffeur Paul vroeg of we van avontuur hielden. Zo ja, dan zou hij de bus en aanhanger proberen te keren op het zeer smalle, bochtige en enigszins steile weggetje. De transportcommissie stapte uit om extra aanwijzingen te kunnen geven. Terug in het hotel werd in allerijl de grote zaal ontruimd. Openslaande deuren, uitzicht op de zonnige alpenweide en het dal in vage kleuren beneden. Soliste Emma was in de verte te horen, gezeten op een bankje, cello studerend. Een beetje rommelig, een beetje vertraging, maar de ambiance maakte alles goed.

Concertlocaties

Klaas Touwen stelde aanvankelijk het beroemde plein met het standbeeld van Mozart in Salzburg als locatie voor een concert in de open lucht voor, maar dat kon geen genade vinden in de ogen van dirigent en reiscommissie. Buitenconcerten vinden we zonde van ons werk en er is altijd het risico van slecht weer. Vandaar dat we de twee dagen bij Salzburg besteed hebben aan repetities voor de komende concerten.

In Nederland was al gebleken, dat de aanvraag voor de Hofburgkapellle in Wenen door het – inmiddels vernieuwde – bestuur afgewezen was. Men wil uitsluitend nog religieuze muziek toelaten. Geldt voor vrijwel alle kerken in Wenen. IC-productions kon toch nog – via via – een optreden regelen in de beroemde Stephansdom in het centrum van de stad. Ondankbaar, maar dat wilden we ook al niet; natuurlijk een schitterende locatie, maar heel erg hoog en met meer dan 2000 stoelen véél en te véél te groot!

schonbrunn_kapel
Het orkest in de kapel van Schönbrunn

** Zo speelden we uiteindelijk ons eerste concert op woensdagmiddag 6 augustus in de kapel van Slot Schönbrunn. Voor ons orkest was de ruimte in de kapel beslist aan de krappe kant en het was er ook erg warm; het concert moet dan ook beschouwd worden als een heel behoorlijk maar ‘toeristisch’ optreden. We zijn er toch maar geweest! We hebben er toch maar gespeeld! De akoestiek was goed te doen. Er was veel publiek. Sommige orkestleden hadden bovendien support van familie, die met vakantie in Oostenrijk was. Er was zelfs familie over uit Amerika.

concert_schonbrunn
Concert in de kapel van Schönbrunn

 

Poster concert Schönbrunn
Poster Schönbrunn

** Het tweede concert vond donderdagavond 7 augustus plaats in Bad Vöslau, zo’n 30 km buiten Wenen. Er woonden al mensen in de steentijd. In de Romeinse tijd was het beroemd om zijn hete bronnen. In 1136 werd Bad Vöslau voor het eerst als zodanig genoemd. Graaf von Fries was de eerste, die in 1770 in de wijngaarden rondom het kuuroord op grote schaal wijn ging produceren. De rode wijnen en vooral de mousserende wijn zijn beroemd geworden dankzij de familie Schlumberger. Bad Vöslau is ook bekend om zijn mineraalwater. In 1954 werd Bad Vöslau een stad. In het luxueuze Kurzentrum is een prachtige concertzaal, die ruimte biedt aan 250 personen. Met een droomakoestiek. Het kuuroord had wel een hoog rollatorgehalte. “Kan me niet schelen”, zei A. “al komen ze in hun witte badjas op hun badstof slippertjes… als ze maar komen”. En dat deden ze. In groten getale.

concert_voslau
Concert in Bad Vöslau

** Het derde concert was op onze terugreis op 8 augustus in Erlangen, Duitsland, in de eigen concertzaal van de prestigieuze “Wohnstift Rathsberg” (= Residentie) voor ouderen: 400 stoelen en allen bezet! Ook met mensen van buiten. Eén iemand was op de fiets gekomen; een uur fietsen. Als we de dag erop weer gespeeld zouden hebben, zou hij weer gekomen zijn, zei hij.

Excursies

** Op de tweede dag een zeer geslaagde rondleiding door Salzburg met twee gidsen, die ieder de helft van het gezelschap voor hun rekening namen. Zonder twijfel is Salzburg een heel bijzondere stad, ingeklemd tussen twee grote bergen en gelegen aan de oevers van de rivier de Salzach, de langste zijrivier van de Inn. Ongeveer 150.000 inwoners, dus vergelijkbaar met het inwonertal van Haarlem. De veelbezochte binnenstad staat in zijn geheel op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Het centrum wordt gedomineerd door barokgebouwen, waaronder de Dom en de vesting Hohensalzburg, een middeleeuwse burcht op een heuvel 120 m boven de stad. Salzburg is sinds het einde van de achtste eeuw de hoofdplaats van een aartsbisdom, waarvan de invloed zich tot ver in Beieren en Oostenrijk uitstrekte. Meer dan twee eeuwen na zijn dood is Wolfgang Amadeus Mozart nog steeds de toeristische ambassadeur bij uitstek voor zijn geboortestad. Bij de eerste oppervlakkige aanblik lijkt er heel veel om Mozart te draaien (Mozartkugeln, bij de bakker kunstig gedraaide muziekinstrumenten van brooddeeg, flesjes gevuld met likeur, in de vorm van een viool met ‘Nannerl’ erop), maar als je de stad eenmaal verkend hebt kun je vaststellen dat deze zoveel meer te bieden heeft. Je wandelt langs gezellige straatjes, over schitterende pleinen en langs indrukwekkende gebouwen. En… toeristen tot zover het oog reikt. Men liet ons de locaties van de Salzburger Festspiele zien. Ik had er gelijk wel heen gewild! Onze rondleiding eindigde in het geboortehuis van Mozart: een groot okergeel huis in het centrum, sober van binnen en verschrikkelijk warm. Met gratis wifi in het museum. Veel orkestleden onderschrijven de stelling van mijn 13-jarige kleindochter: ‘… een dag zonder internet is een dag niet geleefd’. Telefoons en tablets scanden er lustig op los; internet al gauw overbelast. Na de rondleiding hadden we vrije tijd om zelf rond te kijken en een hapje te eten.

** De vierde dag was de dag van het middagconcert in de kapel van Slot Schönbrunn. Je bent beslist niet de enige, die het Paleis wil bezoeken! Daarom strenge regels voor de aan- en afvoer van toeristen in bussen. Jachtig in- en uitladen. Arme transportcommissie! De Habsburgse keizers hielden niet van een klein voortuintje: aan de voorzijde van het Slot ligt dan ook een immens plein, geplaveid met kinderhoofdjes. Zo kon je onze bezwete transportcommissie voorbij zien komen met de pauken en bassen, zigzaggend tussen de hordes toeristen. Europeanen, Aziaten, Japanners, totaal gesluierde Arabische vrouwen in het zwart, geëscorteerd door hun Filippijnse nanny’s, die de wandelwagens met meerdere kinderen voortduwden.
Na het concert konden we nog wat door de prachtige tuinen dwalen of 40 van de 144 kamers in het Slot bezoeken. De bus werd gebruikt om de instrumenten in te stallen en wat later vervoerde de bus ons naar het centrum van de stad om die op eigen gelegenheid te bezoeken. Zo trof ik onze dirigent in de Stephansdom; hij mijmerde voor zich uit, dat we daar in elk geval genoeg wel genoeg ruimte gehad zouden hebben… Het heerlijke weer maakte, dat het centrum tot laat in de avond barstensvol toeristen is; iedereen fotografeert, belt, whatsappt, sms’t, likt aan ijs, drinkt bier, eet Sachertorte.

groepsfoto
Het orkest bij Schönbrunn

** De volgende morgen een georganiseerde rondtour. Veel met de bus, o.a. langs het zomerpaleis Belvedère, een meesterwerk van barokarchitectuur. De enorme vijver ervoor moest het paleis in zijn geheel weerspiegelen, anders leek het zo klein! Het zijn eigenlijk twee barokke paleizen, het Unteres en Oberes Belvedère. Zij staan tegenover elkaar aan weerzijden van een hellend park met formele Franse tuinen versierd met fonteinen, standbeelden en cascades. Verder over de Ringstrasse met zijn indrukwekkende gebouwen. Toen de gids begreep, dat zij alleen musici in haar groep had, bleek zij boordevol geestige verhalen over beroemde componisten. Achteloos bijvoorbeeld even de etage aanwijzend waar Beethoven gewoond had, nadat hij naar Wenen was gekomen om bij Haydn les te nemen. In die tijd besteedde Beethoven veel aandacht aan zijn uiterlijk, kleedde en kapte zich naar de laatste mode. Hij nam zelfs danslessen. Dit laatste echter zonder succes, want de grote meester van de toonkunst bleek geen maat te kunnen houden bij het dansen! Inmiddels hadden wij Sylvia, de dierenarts uit ons orkest, nog even afgeleverd en later weer opgehaald bij de Spanische Reitschule. Tussendoor naar het Hundertwasserhaus: een kleurrijk complex van sociale appartementen dat ontworpen werd door de controversiële Oostenrijkse kunstenaar/architect Friedensreich Hundertwasser, die verantwoordelijk is voor meerdere gelijkwaardige fantasierijke gebouwen in Wenen. Veel te zien, overweldigd door de schoonheid en rijkdom. En natuurlijk te kort tijd. Binnen 24 uur hadden we ’s avonds op eigen gelegenheid door het centrum gedwaald en de volgende morgen de wijdere omgeving onder leiding van een geestige gids verkend. Daar was over nagedacht! Was er moe van!

** ’s Avonds op dezelfde dag na ons concert in Bad Vöslau stond er nog een verrassing op het programma. De chauffeur reed ons er rond 22.00 uur heen en grapte, dat we rustig onze concertkleding konden aanhouden, want “….we hebben vanavond betrekkelijk nieuwe kayaks”. Onze voortreffelijke, goedlachse, vriendelijke en relaxte reisleidster Maria legde uit, dat we op weg waren naar de zogenaamde ‘Heurigen’. Het woord heuer is Oostenrijks-Duits voor diesjährig (= van dit jaar). Het gaat dus over een wijnproeverij van jonge Oostenrijkse wijn van het oogstjaar. Ook de wijnbars waar deze wijnen gedronken worden – met een bordje Kalter Aufschnitt erbij – heten Heuriger. Deze zijn vooral in de omgeving van Wenen te vinden. De reiscommissie had onze penningmeester gevraagd om “geoormerkt” geld ter beschikking te stellen, dat verdiend is door SOH-leden bij projecten voor derden. En daar zaten we dan: ’s avonds in een tuin met een heerlijke temperatuur, oergezellig en fantastisch in het lommer van druivenranken boven ons hoofd, in opperbeste stemming na een heel goed concert.

** Bij het afscheidsdiner had Maria voor iedereen een toepasselijke attentie. De soliste kreeg een blikje cacao met het Droste cacao-effect uit… Haarlem. De dirigent een boekje over onze stad, de leden van de transportcommissie ieder een fraaie zakdoek om de zweetdruppels mee af te kunnen vegen en de coöperatieve chauffeur een bordje om om zijn hals te hangen met de tekst ‘Ik ben een held’.

Samenvatting:
Er is wederom heel veel werk verzet door de reiscommissie, de dirigent, de soliste, Klaas Touwen, de bibliothecaris, de redactie van de Tourneegids, de transportcommissie. Veel dank gaat uit naar onze gastspelers: wat zou een orkest zijn zonder jullie om de ontbrekende nootjes te spelen?

Het bestuur laat zo’n dergelijk groot project organiseren om de cohesie van de orkestleden te bevorderen in de stellige overtuiging, dat een fijne sfeer het musiceren bijzonder ten goede komt. Toch is dit allemaal slechts voorwaardenscheppend. Uiteindelijk staat of valt het succes van zo’n week met de inzet en muziekvreugde van alle orkestleden We kunnen terugkijken op een heerlijke week van samen intens muziek maken. De muziek zingt nog na in mijn hoofd. Vijf repetities, drie inspeelrepetities, drie concerten met véél en enthousiast publiek, drie hotels, vier excursies, twee maal vrije tijd om zelf rond te kijken, zo’n 2700 km in de bus, files: kortom een week vol belevenissen en indrukken in een geweldige sfeer.

Het was een intensieve en fantastische week!

Fransje Smit-Scalongne, voorzitter
lid reiscommissie
13 augustus 2014

inspelen_erlangen