Verslag van de concertreis naar Berlijn juni 2005

Met een hoofd vol muziek, vingers vol loopjes en een hart, overlopend van warme en hartelijke gevoelens, schrijf ik, vooral voor onze orkestleden, die om welke reden dan ook, onze lustrumtocht niet meegemaakt hebben, mijn impressies over onze reis naar Berlijn. Twee eerdere pogingen om op tournee te gaan waren mislukt. De voorbereidingen van deze reis liepen niet altijd even gemakkelijk, maar, zoals zal blijken uit onderstaand verslag, is de kroon op het werk van het voorzittersschap van Joop Haasbroek, gezet.

Twee opstapplaatsen op zaterdag 4 juni.
32 spelers uit eigen gelederen + 14 gastspelers + 2 niet spelende gasten + de niet handzame instrumenten + podium + gewone instrumenten en koffers, volgens schema op tijd vertrokken in een luxe touringcar met aanhangwagen. Bus en chauffeur zullen de hele tijd tot onze beschikking staan. We maken kennis met de begeleider, die namens IC-productions (het organiserend bureau) nog wat moet bij regisseren in Berlijn. Hij luistert naar de welluidende naam Theo Klanke. Door tegenvallend verkeer waren we later in het “Comfort Hotel Weissensee” dan gepland. Het bestuur had een eenvoudig, doch voedzaam maal besteld, zodat wij om 20.30 uur voor de eerste keer achter onze lessenaars in de uitstekende ‘Probe-raum’ van het hotel konden plaats nemen. Immers, het eerste concert moest al de volgende dag op zondag 5 juni plaatsvinden. De gastspelers bleken allen al gauw van uitstekende kwaliteit, maar het was nog lang niet het evenwichtige samenspel, dat dirigent Nick Devons voor ogen en in de oren had. Een gezellige borrel na afloop en de stemming zat er al behoorlijk in…….

Zondag 5 juni
Na een vroege ochtendrepetitie gingen we in spanning naar de Friedrichswerdersche Kirche. Niet zenuwachtig voor het concert, maar voor de mededeling, dat heel Berlijn afgesloten zou zijn voor verkeer in verband met een protestactie door 250.000 (!) fietsers.We zagen ons de pauken al half Berlijn doorzeulen,- het regende, dat het goot…… Die regen had kennelijk ook de fietsers weggejaagd, want meer dan op tijd parkeerde chauffeur Ton de bus naast de kerk. Vervolgens ontstond er een bizarre situatie: De kerk ligt in voormalig Oost Berlijn aan de oever van de rivier de Spree, tegenover het beroemde Museumeiland. Deze kerk is allang geen kerk meer. Alle banken en ornamenten zijn weggehaald. In plaats daarvan is een museum ingericht met een twintigtal meer dan manshoge stenen beelden op sokkels en een jonkvrouw, liggend op een stenen doodsbed. De amberkleurige ingelegde marmeren vloer en de champagnekleurige wanden geven de beelden door invallend licht een zeer bijzondere uitstraling. Er hingen grote posters, die ons optreden aankondigden, men was zonder meer op de hoogte van onze komst. Aber…zestien jaar na de ‘Wende’ handelen suppoosten nog steeds uitsluitend volgens hun instructies. Ik was me keurig gaan voorstellen als “Die Reiseleiterin”, maar je mag nu eenmaal geen enkel museum in met paraplu’s, rugzakken, muziekkoffers, laat staan met pauken, contrabassen, celli. Maar er blijkt ook geen garderobe ruimte of iets van dien aard te zijn. Dus of we ons maar in de bus wilden omkleden, daar de instrumenten uitpakken en dan – door de regen – de kerk/museum betreden! Hoewel mijn reisgenoten zich de hele week uiterst gedisciplineerd gedragen hebben, kon ik dat uiteindelijk niet gedaan krijgen en als een niet te stuiten tsunami golfde het orkest naar binnen tot grote ontzetting van de bewakers. Snel een superieur gebeld, die het goed vond. Narrige blikken, hier en daar nog een verbod in de marge…..De humor is niet in Duitsland uitgevonden. Het inspelen: “La Clemenza di Tito” van Mozart begint met een paar forse maten en dan een fermate. De nagalm duurde ongeveer 6 seconden! Iedereen lachen. Dat was dus even wennen. Zelfs de echo’s van het feestelijk hoorngeschal van onze super solist Pierre Buizer was niet in staat de jonkvrouw van haar doodsbed te doen opstaan. Misschien had onze knappe gerokte hoornist haar persoonlijk moeten wakker kussen. Kregen de suppoosten helemaal een hartverzakking…. Er waren in totaal ongeveer 50 museumbezoekers, die ons concert beluisterden. Geen slechte score voor het beroemde amateur orkest uit Haarlem. ’s Avonds kon men op eigen gelegenheid Berlijn verkennen. De buschauffeur, die op onze instrumenten had gepast, bracht iedereen terug naar het hotel. Drankje.

Maandag 6 juni
Ochtendrepetitie. Het wonder begint. Voor het eerst voelde ik de stijging van het muzikale niveau. De tempi gingen minder schommelen, de zuiverheid nam toe, er ontstond een sfeer van “yes!”. ‘s Ochtends studeren is zeer effectief. Het “bedankt allemaal” van Nick kwam vroeg voor mijn gevoel. Intussen beginnen wij ook iets beter zijn Nederlands met Britse inslag te begrijpen. Als hij zegt: ” Er zitten goede dingen bij…”, dan bedoelt hij: “er deugt nog niet veel van”. “Mooie passages” staat voor: “er zijn nog heel wat lelijke stukken te studeren”. Pas als hij echt staat te stralen,gaat het goed. Het is niet te geloven wat zo’n ‘lifting van niveau’ voor een saamhorigheidsgevoel geeft! ’s Ochtends en ’s avonds hoor je op de gang van het hotel hoe de dwarsfluiten de razend moeilijke passages uit het hoornconcert van Strauss nog even apart studeren. En het kwam werkelijk prachtig voor elkaar! ’s Middags een lange stadstour o.l.v. een lokale gids. Erg de moeite waard. Er is en wordt als een dolle gebouwd in Berlijn: groot, hoog, duur. Intussen heeft een van de gastspelers bedacht om samen met vele andere orkestleden naar de Opera “Lulu” te willen. Ik dirigeer de stadstour langs de Deutsche Oper om kaartjes te halen. We worden daar tenslotte ook afgezet door onze eigen bus en na afloop weer opgehaald. Nog een borreltje in het hotel. Smaakt goed, geweldige sfeer.

Dinsdag 7 juni
Ochtendrepetitie.Het is stil tijdens het stemmen, maak je dat ook nog eens mee…… Als reisleider heb ik mij veroorloofd te zeggen, dat ik beslist niet wil dat er – tijdens een concert – tassen, rugzakken, muziekkoffers en andere spullen op het podium staan. Elke noot en elke maat wordt eindeloos geoefend, – dan gaan we ook voor maximale presentatie. Dat heb ik nog veel moeten horen. Maar het podium zag er onberispelijk uit. Ik ben trots op jullie! De muzikale ‘Schwung’ van gisteren slaat verder toe. Het enthousiasme en geestdrift van de spelers stijgt steeds verder, evenals het spel. Blij als een moeilijke passage lukt. Nick straalt steeds vaker. ’s Middags openluchtconcert op het Dietrichplein op de met rode lopers beklede trappen van een gokpaleis onder een hoge winkeloverkapping. Ondanks de wasknijpers giert de wind de bladmuziek van sommige standaards. Loek speelt tenslotte van omgewaaide blanco achterkanten . Hij kent de muziek uit zijn hoofd, want hij speelt foutloos verder.Vingers en lippen worden stijver en stijver. Er is wel wat langslopend publiek. Eigenlijk alleen het hoornconcert houdt een beetje stand in deze weersomstandigheden. Nick besluit om het 2x uit te voeren samen met de ouverture van Mozart. Dan inpakken en wegwezen. Een gedenkwaardig experiment, muzikaal gezien niet voor herhaling vatbaar. Je kan maar beter de sound van een lekkere (en verwarmde) kerk hebben. Na de atonale en moderne opera “Lulu” wil een flink aantal mensen naar Mozart’s “Don Giovanni”in de Komische Oper. Ook hier zijn nog kaartjes te krijgen en zo zien sommige orkestleden twee opera’s binnen 24 uur. De buschauffeur past weer op onze instrumenten en brengt ons na afloop terug. Neutje toe. De sfeer kan werkelijk niet meer kapot.

Woensdag 8 juni
Bij het ontbijt begroeten we elkaar soms met een van de vele melodietjes uit het repertoire en het handgebaar van een violist, die nog even oefent. Weer zo’n heerlijke en swingende ochtendrepetitie. Het kan niet op. We beginnen elkaars stemmen steeds beter te horen. Nick dwingt ons – nu we de noten en de maat echt goed kennen – met hem op de dirigeerstok te spelen. Hij veroorlooft zich muzikale interpretaties, vertragingen, versnellingen…. Als Nick voor het laatst afslaat, vat hij de muzikale gebeurtenissen samen. Hij straalt en duikt daarna snel even in de partituur. Voldaan en een beetje aangedaan.

’s Middags zet de bus ons af bij het beroemde Pergamon museum. Men zwerft door Berlijn: de Branderburger Tor, de Reichstag, Unter den Linden, de Einstein tentoonstelling (“Ich habe kein besondere Gabe, aber ich bin ausserordentlich neugierig “, www.einsteinjahr.de ), de TV-toren, het Holocaust monument. We delen flyers uit op terrasjes om ons avondconcert te promoten. Ik weet een Duitse mevrouw te strikken, die bezorgd vraagt of ik haar kan garanderen, dat er nog kaartjes zijn… Twee dikke Amerikaanse toeristes, die ik aanspreek, roepen uit: “Oh, we are the right public…we love Mozart!“ Ze zijn inderdaad gekomen en plakten onder het concert postzegels op hun briefkaarten. Nonny dringt een KRAS bus binnen op de Parieser Platz, waar hun reisleiding net staat te vertellen, dat de excursie voor die woensdagavond niet door kan gaan. Nou Nonny weet wel een heel aardig alternatief! Om 17.30 uur zijn we in concertkleding in de St. Mattheuskirche, naast de Philharmonie, om in te spelen. De kerk is het enige gebouw in de wijde omtrek, dat de bombardementen heeft overleefd. Van buiten een lelijk gebouw, van binnen wit geschilderd, blauwe banken, prachtige lichtinval, prettige sfeer, maar vooral een droom-akoestiek. Er komen 28 betalende gasten. Theo Klanke raakt bijna overwerkt als er vier tegelijk komen. De toehoorders gedragen zich werkelijk dol enthousiast. Roepen om een toegift. Klappen met hun handen boven hun hoofd. Volgens Nick echt ‘kwaliteitspubliek’. Ze tellen voor drie. Nou reken maar, dat IC-productions, die de recette ontvangt, binnen loopt op zo’n avond…. Trompettist Jan Somer heeft inmiddels zijn CD opname apparatuur gereed gemaakt. Hilariteit als er kletterend een stoel van het podium valt. Is ook opgenomen. Jan heeft ’s nachts nog de CD zover in orde gemaakt, dat wij ‘m op de terugweg in de bus konden afluisteren. Een niet spelende gaste maakte een DVD opname. We speelden een heerlijk concert.

Daarna linea recta naar het hotel voor het afscheidsdinertje, dat het bestuur aanbood. De nacht daarvoor hebben penningmeester Jaqueline en ik tot 1.30 uur ’s nachts – samen een kamer delend – nog uit liggen rekenen of er niet ook een paar glazen wijn afkon. Het kon. En het werd een dolle boel! Er was tijdens het diner ook een kleine ledenvergadering met een geheim agendapunt. Het geheim bestond eruit, dat het bestuur de aanvoerder van de celli, Bert Zuidema tot ere-lid heeft benoemd, na stemming door de leden. Bert was zeer aangenaam verrast. Hij kreeg o.a. een DVD-speler. Daarna droeg Joop de voorzittershamer aan mij over (“kon ik eindelijk eens de eerste viool spelen”), nadat hij me namens iedereen bedankt had voor het reisleiderschap. Als kado kreeg ik – op eigen verzoek – een vioolles van de “maestro” (= Nick) op kosten van het SOH. Daar ben ik werkelijk heel blij mee, alhoewel het een heikele onderneming is: nu val ik dan echt door de mand,- playbacken is er niet meer bij…. Vervolgens was het mijn beurt om Joop als scheidend voorzitter toe te spreken. Ik heb Theo Klanke Joop even laten ‘ontvoeren’ om met de orkestleden een door mij gemaakt lied voor Joop in te studeren. Het refrein was zo eenvoudig, de stemming zo uitgelaten, en de ontspanning na de concerten zo groot, dat deze muzikale mensen het refrein versierden met extra loopjes, trillers, lange fermates, meerstemmige toevoegingen…..Geweldig! Het was maar goed, dat we een eigen ruimte ter beschikking hadden. Uw nieuwe voorzitter heeft tenslotte een violist naar zijn kamer gebracht. De glaasjes en de opwinding waren hem wat teveel geworden.Hij sliep met zijn hoofd op tafel.

Donderdag 9 juni
Terug met de bus naar Haarlem.

Ik kijk terug op een zeer geslaagde week, die– ondanks de werkzaamheden van IC-porductions – heel veel werk van mij heeft gevraagd, maar het was het dubbel en dwars waard!

Fransje Smit-Scalongne, Reisleidster concertreis Berlijn juni 2005 En sinds 8 juni jullie nieuwe voorzitter. U hoort nog van ons…..